Weens Congres deel twee

10 augustus 2014. Het zou mooi zijn als er een ‘tweede’ Weens Congres http://nl.wikipedia.org/wiki/Congres_van_Wenen kon plaatsvinden om de Oekraine-crisis op te lossen. De gewenste deelnemers zouden dan zijn de EU (de afzonderlijke EU-staten), Rusland en Oekraïne.

Tijdens deze conferentie zal blijken dat er twee geopolitieke dogma’s zijn die lijnrecht tegenover elkaar staan. Het ene is het soevereiniteitsprincipe dat (kort door de bocht) bepaalt dat de territoriale integriteit van een land onschendbaar is zolang de Verenigde Naties niet anders bepalen. Het andere is het streven naar nationale eenheid om homogene bevolkingsgroepen zoveel mogelijk binnen één soeverein gebied te herbergen. Het ‘eerste’ Weense Congres werd gehouden vanwege de chaos waarin Europa was beland na de Napoleontische oorlogen http://nl.wikipedia.org/wiki/Napoleontische_oorlogen. Daarbij werden landen zo ingedeeld en grenzen zo getrokken dat daarmee honderd jaar vrede in Europa kon worden gewaarborgd (afgezien van een paar lokale ‘schermutselingen’). Het zou mooi zijn als we de Oekraïne-crisis net zo te lijf zouden kunnen gaan.

Uitgangspunten hierbij zouden kunnen zijn:

1. Rusland krijgt een (VN) mandaat om de Krim te besturen, daarmee wordt de annexatie de facto teruggedraaid. Na vijf jaar mag er onder toezicht van de EU, Oekraïne en Rusland een referendum worden gehouden waarbij aan de burgers van de Krim wordt gevraagd of zij zich willen aansluiten bij Rusland.

2. Rusland en Oekraïne zorgen er gezamenlijk voor dat de strijd in de oostelijke Oekraïne zo snel mogelijk wordt gestaakt. Het Oekraïense bestuur keert daar terug, waarbij een internationale organisatie toezicht houdt op het waarborgen van de rechten van niet-Oekraïense bevolkingsgroepen. Deze organisatie bestaat vooral uit deelnemers uit de EU en Rusland. Na vijf jaar wordt in deze gebieden een referendum gehouden waaraan alle (ex)inwoners meedoen die bij het begin van het uitbreken van de onrust in die gebieden woonden. Dit referendum geschiedt onder toezicht van Russische en EU-waarnemers. Naar aanleiding van de uitslagen van dit referendum kunnen bepaalde gebieden besluiten om zich al dan niet aan te sluiten bij Rusland.

3. De EU-landen die tevens NATO-lid zijn geven de garantie dat zij nooit zullen toelaten dat Oekraïne het NATO lidmaatschap verwerft. Ook garandeert de EU dat Oekraïne enkel EU-lid mag worden als het zijn territoriale disputen heeft opgelost, dit naar het gezamenlijke oordeel van de EU en Rusland.

Het hiervoor staande is een compromis tussen de twee geschetste dogma’s. Een pragmatische oplossing ter de-escalatie van een potentieel gevaarlijk en schadelijk conflict. Zeg maar een welvaartsvernietiger voor alle betrokken partijen. De terechte vraag die hierbij opkomt is wat Oekraïne voor voordeel heeft bij de genoemde punten. Dat is in ieder geval vrede en tijd om tot zichzelf te komen na de ontwrichtingen van de laatste tijd – een adempauze. Het land kan zich weer op zijn welvaartsgroei richten. De EU kan Oekraïne bij staan bij het doorzetten van hervormingen en grootschalige financiële hulp bieden. Daarbij geldt dat Oekraïne alleen maar een welvarende staat kan zijn als het zich op een of andere manier weet te arrangeren met Rusland.

U denkt dan wellicht, hé ik mis de Verenigde Staten in deze setting. Het lijkt mij echter beter deze niet te vragen om deel te nemen. Rusland wantrouwt de VS vanwege de geopolitieke rivaliteit die de twee grootmachten de laatste tijd weer versterkt jegens elkaar uitoefenen. Het zal de onderhandelingen veel stroever doen verlopen. Daarnaast zijn de VS nauwelijks in staat om pragmatisch om te gaan met dit probleem. Zij hebben China in het achterhoofd met een veelvoud aan potentiële territoriale brand- en smeulhaarden. Toegeven aan het Russische ageren – op welke wijze dan ook – zien de VS als het verkeerde signaal. Een andere vraag is of Europa in deze überhaupt kan manoeuvreren zonder de VS? Ja, is daarop het antwoord. Het wordt zelfs hoog tijd. De belangen van de VS hoeven niet altijd samen te vallen met die van Europa. En dat de VS niet aan tafel zitten hoeft niet te betekenen dat de VS niet mee doen. Virtueel zitten ze toch al aan de conferentietafel, namelijk via hun spionagesystemen. En anders zullen ze hun invloed wel laten gelden via hun boezemvrienden zoals Polen en het VK.

Maar terug in de tijd en wel naar het mega succesvolle en o zo frivole (dankzij de vele op hoog niveau converserende maîtresses) Weens Congres dat ons zoveel stabiliteit heeft gebracht. Saillant detail was dat de toenmalige Europese vrede wellicht te danken was aan de hoogwelgeboren maîtresses die via de diverse wereldleiders werden rond gereikt. http://www.telegraph.co.uk/culture/books/3664885/Carving-up-Europe-as-they-pass-round-the-mistresses.html Zie hier een filmimpressie van het ‘eerste’ Congres uit de jaren dertig:

Saillant detail: mannen die het met maîtresses doen kennen waarschijnlijk minder principes dan mannen die trouw blijven aan hun echtgenotes. Wellicht dat daarom het onderhandelen zo goed lukte tijdens het Weens Congres. Aan de onderhandelingstafel(s) zaten louter pragmatici en geen principiële zedenmeesters.

Update 5 september 2014. In Minsk of all places, waarschijnlijk ook een plek vol ‘maîtresses’ maar dan van geheel andere aard, die niet per se uitblinken in het houden van een goede conversatie, heeft een soort Weens congresje plaatsgevonden dat op het eerste gezicht tot een aardig resultaat heeft geleid (zonder de aanwezigheid van de Verenigde Staten overigens).  http://www.bbc.com/news/world-europe-29082574

Update 26 januari 2015. Het rommelt nog steeds in de betreffende regio (Mariupol, http://www.reuters.com/article/2015/01/24/us-ukraine-crisis-casualties-idUSKBN0KX08B20150124). En er worden weer aanstalten gemaakt voor een volgend congresje. Mij bekruipt het gevoel dat zolang onze (westerse) politici in deze zaak (en in het algemeen) blijven navigeren op basis van hun ultra principiële kompas (‘soevereiniteit boven alles’) en weigeren pragmatisch te onderhandelen met Rusland, de patstelling blijft voortduren. Hoe anders was dat in de tijd van politici als Kohl en Mitterrand en zelfs Reagan en Thatcher. Zij wisten tenminste met hun pragmatisme menig geopolitieke berg te verzetten. Voor hen had iemand als Poetin respect gehad.