Het laatste vredesjaar 1913 – 1914

20131116091615_00001
Libau Alexanderstraat (Liepaja) 1913

Een kaart van inmiddels honderd jaar geleden, geschreven door een moeder aan haar zoontje Pieter. En het tekstje klinkt nog best modern. De tekst op de achterkant vind ik vertederend. Ouderliefde verstild in karton. Hoe kan het, vraag ik mij af, dat deze kartonnen liefde is geëindigd bij een stoffig verkooppunt voor oude ansichten? Kleine Pieter zal intussen niet meer leven. Heeft hij geen kinderen gehad die dit teken van moederliefde twee generaties later nog hadden willen koesteren? Deze kaart zou daarmee een overblijfsel van een uitgedoofd gezin zijn en meer nog, een restant van een verdwenen tijdperk. De ouders van Pieter maakten in juli 1913 een korte stop in Libau, een havenstadje aan de Baltische kust, onderdeel van het Russische keizerrijk. Eén jaar later brak de Eerste Wereldoorlog uit en daarmee raakte deze regio in grote beroering (bezetting, revolutie, burgeroorlog, economische crisis).

Op de achterkant van de kaart staat:

Lieve Pieter, Kijk eens is dit nu niet een mooie kaart. Een hele rij Russische matrozen, echte jantjes hè? En voorop staat een agent van politie zoals ze er hier uit zien. In de verte zie je een paar jongens die meelopen op hun blote voeten. Zo lopen hier heel veel kindertjes en dat op die puntige keien maar ze geven er niets om. Nu lieverd we hopen maar dat je geen last meer van die nare puistjes zult hebben want dat was toch echt vervelend hé. Morgen vertrekken we van hier naar Memel en zullen vandaar nog wel eens schrijven. Wees maar erg lief daar. Over ongeveer 10 dagen zijn we weer bij je. Dag en een stevige zoen van je Pa x Moe.

20131116100211_00001
Voor Pieter

Libau heet nu Liepaja en ligt in Letland (http://nl.wikipedia.org/wiki/Liep%C4%81ja). Als ik de ansichtkaart zo in handen hou en bestudeer vraag ik mij af wat de ouders in Libau deden. En hoe is het verder met Pieter gegaan? Wat zou er van de trots marcherende matrozen op de foto terecht zijn gekomen, nadat de oorlog uitbrak? Trouwens, de Alexanderstraat heet nu Vrijheidsstraat (Brīvības iela).

20131123092610_00001-w800-h600
Helsinki, Russisch keizerrijk 1914

En dan nog een kaart. Deze kocht ik eind negentiger jaren in Zürich. Ik weet nog precies dat het snikheet was toen ik midden in het centrum een depot ontdekte met oude ansichtkaarten. Zoals altijd bij dit soort gelegenheden was ik op zoek naar kaarten afkomstig uit het prerevolutionaire Rusland. Ik kreeg deze kaart in handen gedrukt. Hij toont het Kauppatori plein in Helsinki. Het plein ziet er tegenwoordig zo uit: http://travel-tips.s3-website-eu-west-1.amazonaws.com/holidays-Helsinki-Finland-tourism-attractions-day-trip-travel-tips-guide-harbour-market.htm Over de obelisk lees je het volgende:

‘The granite obelisk “the Stone of Empress” (Keisarinnan kivi) is located in the middle of the Kauppatori square. This monument was created by K.Engel in 1835. The obelisk was installed in honour of tsar Nikolay’s I and Aleksandra Fedorovna’s visit on that place where they were put ashore during their visit to Helsinki. The gilt two-headed eagle on the bronze globe crowns the obelisk. The gold eagle was dumped on the ground in 1917. Long time it was kept in a museum. It was returned on a former place in 1972.’

De ansichtkaart is dus verstuurd uit Helsinki dat toen nog deel uitmaakte van het Russische keizerrijk. Het poststuk is afkomstig van ene Max Weber (niet de beroemde, dat heb ik gecheckt) en hij is op 17 juni 1914 verzonden. De kaart is gericht aan iemand in Zürich. De naam ‘Max Weber’ klinkt Duits maar laten we voor hem hopen dat hij Zwitsers is. Een oorlog stond op punt van uitbreken. Als hij zich op dat moment als Duitser in Rusland bevond dan liep hij kans om opgepakt te worden en wellicht werd hij zelfs gedeporteerd naar Siberië! Vlak na het uitbreken van de oorlog gaf de Russische opperbevelhebber grootvorst Nicolaas Nikolajev het bevel dat alle ‘buitenlanders die zich verdacht gedroegen’ en zich ophielden in de militaire zones moesten worden gedeporteerd. Duizenden Duitsers, Ostenrijkers en Turken werden opgepakt (zie voor meer hierover het boek Nationalizing the Russian Empire van Eric Lohr). Max heeft niet veel tijd meer, want op 28 juli 1914 begon de Eerste Wereldoorlog.20131123092628_00001-w800-h600