‘Pak de rijken!’

4 november 2015. Het sluimerde al jarenlang maar nu broeit het: sinds de publicatie van het boek van Thomas Piketty https://nl.wikipedia.org/wiki/Thomas_Piketty breekt de beer in vertraging los. Je hoorde het bij wijze van spreken al eeuwenlang. Vanuit revolutionaire, socialistische, meer recent vanuit GroenLinkse hoek https://groenlinks.nl/sites/default/files/downloads/newsarticle/Nieuwe%20Nivelleringspolitiek.pdf en sinds de grote bankcrisis zelfs uit ‘gematigde’ hoeken: ‘pak de rijken! Concreet wordt hiermee bedoeld dat die ‘ongrijpbare’ rijken ‘eindelijk’ ook een reële bijdrage moeten leveren aan de belastinginkomsten van de staat. Waarom ‘ongrijpbaar’ en ‘eindelijk’? Omdat er een algemeen gevoel bestaat dat de welvarende klasse er steeds beter in slaagt zijn belastingplicht te ontlopen en daarmee de middenklasse als enige ‘melkkoe’ is overgebleven om onze topzware welvaartsstaat overeind te houden.

kapitalisme
Tweede van onderen, de stereotypen van de rijkaard (bron: oude ansichtkaart)
il_fullxfull.384419591_3q9d
Kapitalisten volgens de Sovjetleer (bron: oude ansichtkaart)

 

 

 

 

 

Overigens, wie bedoelen we eigenlijk met ‘de rijken’. Vroeger – vroegâh – was dat simpel vast te stellen. Een rijkaard was zoiets als een stereotype, een man of vrouw uit een familie die veelal generatie op generatie het geld in de schoot geworpen kreeg, in een kasteel of landhuis woonde, zich door een ruim ‘assortiment’ aan huisbedienden liet bedienen en door een chauffeur in een limousine werd rond gereden. Dat waren de rijken van weleer en daarmee makkelijk te herkennen ‘haatfiguren’. Intussen bestaat dit stereotype ‘rijkaard’ niet meer.  ‘Verarmde’ adel en maatschappelijk ‘afgegleden’ gegoede burgers getuigen hooguit via kunst en vliegwerk van hun eigen vergane glorie (zie de diverse Kelder documentaires: http://www.npo.nl/hoe-heurt-het-eigenlijk/POMS_S_AVRO_119867). Ze werden vooral door het nivelleringsbeleid materieel gedecimeerd, tenzij ze – met dank aan zakelijke talenten (‘werken is toch niet alleen iets voor het plebs’) – een sprong wisten te maken naar het ondernemerschap, om zo toch nog een moderne versie van hun oude levenswijze voort te zetten.

Daarnaast is / was er nog een andere groep die tot vrij recent met hun bovengemiddelde salarissen en vermogensgroei een behoorlijke welvaart wist op te bouwen. Dat waren de zogeheten professional classes: academici zoals artsen, hoogleraren, advocaten, architecten. Nu salarissen, spaarrente, hypotheekaftrek en de stijging van huizenprijzen onder druk komen te staan, blijft er echter maar één echte kampioen over, één echte rijkaard, die fier overeind blijft staan: de ondernemer. De ondernemer is dus blijkbaar de enige rijkaard die ‘gepakt kan worden’. En tegelijkertijd is hij ook de lieveling van de onze sociale markteconomie. Want zonder hem valt de economische groei weg en daarmee een groot deel van onze welvaart. Door deze maatschappelijke positie valt deze rijke dus helemaal niet pakken. Zijn belagers zullen wel niet zo gek zijn om de kip die gouden eieren legt te slachten. Conclusie: het roepen dat ‘de rijken’ meer belasting moeten betalen’ lijkt een holle frase te zijn geworden.

Dan maar accepteren dat de middenklasse als enige melkkoe van de welvaartsstaat overblijft? Niet helemaal. Er zijn genoeg welvarende burgers (en daarmee ondernemers) die in verhouding tot hun levensstijl en uitgavenpatroon heel weinig belasting betalen. Via belastingconstructies kunnen vermogens en inkomsten legaal buiten het zicht van de belastingdienst blijven. Deze constructies worden door duur betaalde fiscalisten zo goed verpakt dat ze nauwelijks te doorgronden zijn en daarmee ‘aan te pakken’. En mocht er toch een wordt ontrafelt, staat er binnen één dag een nieuwe constructie overeind. Er is onlangs een proefschrift gelanceerd dat helemaal aan deze constructies is gewijd https://www.tilburguniversity.edu/nl/onderwijs/researchmasters-en-promoveren/event-promotie-tj-van-koningsveld/ (de publicatie is nog niet breed beschikbaar gesteld). Hieruit blijkt hoe moeilijk het is voor de belastingdienst (met name vanwege de internationale dimensie) om belasting te innen ten overstaan van een fiscale constructie.

Desondanks geloof ik erin dat de al dan niet vermeende uitwassen van dit systeem uiteindelijk toch aangepakt kunnen worden. Het zal mij niet verbazen als op het niveau van een privépersoon er steeds meer zal worden gekeken naar het uitgavenpatroon. Dit wordt alsmaar makkelijker te traceren dankzij ons digitale betalingsgedrag. Op basis van het betalingsgedrag (vakanties, luxe aankopen, horecabezoekjes enz.) wordt er een inschatting gemaakt van iemands levensstijl en dit wordt dan weer gekoppeld aan een belastingverplichting. Een eerste poging hiertoe is inmiddels verijdeld, namelijk in Griekenland: https://en.wikipedia.org/wiki/Forokarta . Waarom ik denk dat deze aanpak uiteindelijk toch meer ‘succes’ zal behalen? Vanwege de financiële druk waaronder de welvaartsstaat in toenemende mate komt te staan en omdat de middenklasse nauwelijks meer bereid is om meer belasting te betalen (het solidariteitsprincipe dreigt onderuit te gaan), zolang zij zien dat de belastingdruk niet ‘eerlijker’ wordt verdeeld. Ik zal in ieder geval het boek ‘De offshorewereld ontmaskerd’ kopen, al is het maar om ook het einde van dit tijdperk goed te kunnen begrijpen.

21 november 2015: hierbij een mooi artikel ter aanvulling over ondernemend oud geld (let op er zit een Blendle-slot op), https://blendle.com/i/quote/oude-naam-nieuw-geld/bnl-quote-20151117-97324_oude_naam_nieuw_geld