Een Poolse dame

11 januari 2011. Ik was bij vrienden en sprak daar met een Poolse dame. Zij was mooi op een bedeesde manier en ze had een natuurlijke chique over zich. We hadden het over kunst en zij nipte voorzichtig aan haar bloedhete thee. Buiten, langs het raam liep iemand voorbij. Ze keer ernaar, viel even stil en zei toen: ‘Ik ben zo blij dat er in Polen geen moslims wonen.’ Ik kon haar alleen maar verbluft aankijken en wist even niet of dit nu kwam door de onverwachte wending van ons gesprek, of omdat ik vond dat haar uitspraak op grove wijze onrecht deed aan de vele goed integreerde moslims in Nederland. Dit gesprek vond jaren geleden plaats (plusminus 1995), al zou je denken dat het zich nu afspeelde vanwege de commotie in Oost-Europa over de toestroom van overwegend islamitische vluchtelingen naar Europa. Ter onderbouwing van haar onbehouwen uitspraak, verklaarde de Poolse dame dat zij en haar landgenoten in Nederland geschrokken waren ‘over de gevolgen van immigratie van moslims’.

Dit gesprek was bij mij intussen weggezakt naar de diepere lagen van mijn geheugen. Het kwam pas weer boven, toen ik EU-voorzitter Juncker zuur hoorde klagen over de weigering van Oost-Europese landen om Syrische vluchtelingen op te nemen. De Nederlandse kranten en media gingen meteen aan het werk om de reden van het weigerachtige en weerbarstige gedrag van de Oost-Europeanen te duiden. Zo werden verklaringen aangedragen als: ‘het isolement achter het ijzeren gordijn waarmee xenofobische tendensen zijn ontstaan’ of ‘ze zijn zo blij met hun onlangs herwonnen vrijheid waardoor ze nu argwaan koesteren tegenover invloeden van buitenaf.’ Toen ik dat las, dacht ik: het zou weleens veel simpeler kunnen zijn. Namelijk de kennelijke negatieve ervaringen die de Oost-Europese seizoenarbeider hier heeft opgedaan in onze probleemwijken (waar hij veelal noodgedwongen onderdak moest vinden). De Oost-Europese seizoensarbeider kwam, zag en verspreidde vervolgens thuis het verhaal van een tekortgeschoten integratiebeleid. Als dat klopt, dan is het triest. Want het zou betekenen dat het gebrek aan solidariteit binnen de EU door ons West-Europeanen zelf is veroorzaakt.

Even wat anders: Oost-Europa wil niet dat het Verenigd Koninkrijk de migratie binnen de EU bemoeilijkt (bijvoorbeeld door bijstandsuitkeringen voor niet-Britse EU-burgers te blokkeren). Intussen stromen grote groepen migranten uit moslimlanden de rest van Europa binnen. De migranten willen blijven en zoals onze wetten nu werken kunnen ze veelal ook blijven. En uiteindelijk maken ze een goede kans om EU-burger te worden. Daarna kunnen ze als kersverse EU-burgers binnen één dag – mochten ze dat willen – met honderdduizenden tegelijk naar een Oost-Europees land verhuizen en niemand kan ze tegenhouden. Grote kans dat Oost-Europa tegen die tijd wel de migratie binnen de EU bemoeilijkt wil zien. Het zou de ironie ten top zijn.