Brexit en de ‘tegen-EU’

8 januari 2016. Het ene na het andere EU-land lijkt in verzet te komen tegen de zogeheten ‘dictaten’ van Brussel (het voortdurende ‘njet’ dan wel ‘wij kunnen en willen het niet stoppen’ als er gevraagd wordt om vermindering van migratie en de hervorming van migratie binnen de EU – het migratiedossier). Het verzet groeit in ieder geval in het Verenigd Koninkrijk (VK), in Polen, in Tsjechië, in Hongarije, in Slowakije – waarbij ik niet eens spreek over de ‘broeierige’ stemming in Nederland, Griekenland, Spanje, Portugal en Frankrijk. Dit verzet wordt vooral door de bevolkingen van de genoemde landen aangewakkerd – er lijkt daarmee sprake te zijn van een toenemende en breed gedragen afkeer van de EU – en dat is zorgelijk.

Een van de belangrijkste gevolgen van de migratiediscussie betreft het geplande Britse referendum over het al dan niet uittreden uit de EU (Brexit). In Nederland ben ik naar aanleiding hiervan geen uitgewerkt  ‘vergezicht’ (toekomstscenario) tegengekomen. Waarom beredeneerd niemand wat er nu gaat gebeuren als het Verenigd Koninkrijk (VK) daadwerkelijk uittreedt? Hier en daar lees je verhalen over bedrijven die de Londense City dreigen te verlaten, maar veel verder reikt de inspiratie niet. In het VK zijn er wel wat ‘what ifs’ te vinden maar die komen ook niet veel verder dan de formeel-juridische gevolgen, zie: http://www.theguardian.com/politics/2015/jun/07/what-will-happen-if-uk-leaves-eu-ten-ways-life-could-change. Wat ik zoek is een voorspelling over de concrete (geo)politieke stappen die het gevolg zijn van een Brexit. Want wie denkt dat het VK na een Brexit stil aan de zijlijn gaat staan toekijken, komt waarschijnlijk bedrogen uit.

Hierbij dan een poging tot een zeer beknopt vergezichtje. Stel de uitslag van het referendum is eenduidig. De Britten willen weg uit de EU. Best wel dramatisch, omdat het dan voor het eerst gebeurt dat een land de EU verlaat. Hoewel, Liechtenstein, Noorwegen, IJsland en Zwitserland tonen aan dat een bestaan buiten de EU geen slechte optie is. Na een Brexit is het dus de vraag of het VK met een dergelijke (meer marginale) positie genoegen neemt. Wie weet werkt het VK allang achter de schermen aan een plan B, waarmee het land – in de ogen van de EU – zijn Napoleontische bijnaam alle eer aan zal doen: ‘perfide Albion’, https://nl.wikipedia.org/wiki/Perfide_Albion. Stel dat het VK, direct na het uittreden uit de EU, besluit om een ‘tegen-EU’ (bijvoorbeeld de ‘Europese Confederatie’) op te richten. Dit gebeurt samen met de landen die steeds meer verstrikt zijn geraakt in ruzies met de EU (zoals Polen, Tsjechië, Hongarije en Slowakije). En wie weet zijn er tegen die tijd nog meer landen die een tegen-EU wel zien zitten. Wat gebeurt er dan? In het ergste geval loopt Brussel (na de oprichting van een tegen-EU) leeg als een Duits stuwmeer na een bombardement van de Dambusters, https://nl.wikipedia.org/wiki/Operatie_Chastise.

Na de aanval door de Dambusters (de Eder stuwdam), bron: http://www.thedambusters.org.uk/eder_attack.html

Wat een tegen-EU inhoudt? De genoemde landen treden gezamenlijk uit de EU en richten meteen een tegen-EU op. Voor 95% hanteren ze dezelfde regels als onder het EU-regime. Slechts op enkele fundamentele onderwerpen wijken ze af (zoals het migratiedossier en de ontkoppeling van verdragen die conflicteren met een strenger migratiebeleid). Er zal snel geroepen worden dat de belangen van bijvoorbeeld Polen en het VK te ver uit elkaar liggen om samen in zo’n tegen-EU te zitten. Maar dat valt nog te bezien. Geen land is zo bedreven in het sluiten van ‘geraffineerde’ compromissen als het VK. Maar goed, het lijkt allemaal erg onwaarschijnlijk, en toch kan het zo uitpakken dat alleen al de gedachte aan een – hypothetisch – plan B de EU zal overhalen om inzake het migratiedossier het VK en de overige dissidenten tegemoet te komen.

In de overdrive: wellicht is dit zelfs een idee voor de EU zelf: om zichzelf op te heffen en daarna meteen weer een nieuwe EU op te richten, maar dan met een stevige hervorming van het migratiedossier. Het scheelt een hoop onderhandelen en wellicht kan zelfs het ‘geratificeer’ in de diverse parlementen worden overgeslagen (waarom zou je het wegvallen van een verdrag moeten ratificeren…). Hetgeen hiervoor staat is maar een geldachtenexperiment. Ik geef hiermee geen persoonlijke voorkeur aan. Dus verwijt het mij niet als dit experiment totaal onuitvoerbaar is. Overigens kan een tegen-EU zomaar een doodgeboren kindje zijn, zie namelijk de geschiedenis van de tegenpausen, https://nl.wikipedia.org/wiki/Tegenpaus. En zie voor een ander vergelijkbaar ‘vergezicht’ deze blog: http://maartenvanbommel.nl/als-geenpeil-nee-zegt/

NB: zie een bijpassend artikel in het FD van vandaag (let op, aanmeld- dan wel betaalmuur), http://fd.nl/opinie/1134449/brexit-debat-beslissend-voor-toekomst-europa

20 april 2016. Vandaag in de Britse ‘The Telegraph’ een vergelijkbare suggestie die afkomstig is van een Poolse denktank:  ‘They [de denktank] identify six key areas in which Britain – along with kindred non-eurozone spirits like Poland – must fight to create a “more flexible” European Union that is better at accommodating “national democratic preferences”.’ Zie voor meer informatie: http://www.telegraph.co.uk/news/2016/04/20/can-europe-really-reform-or-is-brexit-