Turkije, de escalatie en de (gemiste) kans

24 april 2016. Niet pas sinds de arrestatie van een Nederlandse columniste hangt er een omineuze escalatie in de lucht die tot een stevige crisis tussen enkele Europese landen en Turkije kan leiden. In sommige kranten, zoals het FD (http://fd.nl/economie-politiek/1149192/nervositeit-over-turkije-deal-neemt-zienderogen-toe), verschenen eerder al waarschuwende berichten hierover. De toenemende escalatie vindt zijn oorsprong in het ‘halfslachtige paniekakkoord’ tussen de EU en Turkije en de manier waarop Europa zich sinds de vluchtelingencrisis tegenover Turkije opstelt. Het met stoom en kokend water tot stand gekomen akkoord lijdt namelijk onder ernstige bijverschijnselen: het staat op gespannen voet met de mensenrechten, het terugsturen van migranten naar Turkije komt niet op gang, het draagvlak voor het overbrengen van duizenden Syriërs naar Europa kalft steeds meer af, de miljarden euro’s willen maar niet aanlanden in Turkije, de visumvrijheid voor Turken is voor diverse Europese landen nog geen beklonken zaak terwijl de Turken hier wel vanuit gaan. En dan heb je nog de ‘kwelgeestige’ cabaretiers, columnisten en cartoonisten die als een zwerm vrolijke horzels blijven insteken op de Turkse president. Nog even en het ‘paniekakkoord’ bezwijkt onder deze druk.

Als de escalatie inderdaad plaatsvindt, is dat een slechte zaak en het kan ertoe leiden dat migranten weer ongehinderd naar de Griekse kust vertrekken. Daar komt dan weer geruzie van en deze ruzie tussen Europa en Turkije kan buiten controle raken. Als het echt hoog oploopt, kan het zomaar gebeuren dat Europese politici zich hardop afvragen ‘of Turkije lid kan blijven van de NAVO nu dat land andere NAVO-lidstaten destabiliseert’. Uiterlijk dan gaan in Washington de alarmbellen af. En daarmee is de Europees-Turkse crisis vanzelf een crisis geworden die het hele Westen betreft. Dit is precair, zeker met het oog op het geopolitieke spel dat de VS met Rusland speelt. Hoogste tijd dus voor crisismanagement (bijvoorbeeld een spontane G7 met Turkije).

Er wordt gezegd dat er geen andere keuze was, dan het huidige akkoord met Turkije. Maar is dat wel zo? Wie iets verder terug gaat in de tijd ziet nog een andere optie: http://nos.nl/artikel/2048823-turkije-wil-veilige-zones-in-syrie.html. Was het niet beter geweest als Europa met NAVO-partner Turkije een strook land in Noord-Syrië had bezet, niet om Assad of IS te bestrijden maar om zo een veilige zone in te richten voor de opvang van vluchtelingen. Daarmee zouden niet alleen zwervende vluchtelingen een veilig heenkomen vinden, maar ook Turkije, Jordanië en Libanon ontlast worden door het overbrengen van ‘hun’ vluchtelingen naar de zone. Terwijl de Turken voornamelijk voor veiligheid in die zone zorgen, zal Europa datgene doen waar het continent wereldkampioen in is: een humane en efficiënte opvang regelen voor grote groepen vluchtelingen. Deze vluchtelingenzone zou zomaar kunnen uitgroeien tot een sociaaleconomische zone (SEZ), waar werk en onderwijs voor de ontheemde Syriërs wordt georganiseerd. Het mes snijdt aan twee kanten: veiligheid en meer zekerheden voor Syriërs en een minder kans op een verdere destabilisering van de regio en de EU. Ongetwijfeld zullen er Europese soldaten sneuvelen (naast Turkse). Maar wordt het niet tijd dat Europeanen weer hun eigen bloed durven te vergieten om hun veiligheid zeker te stellen? We doen dat immers al voor anderen (zoals in Mali). Met problemen afkopen en met ‘utopisch hippiegedrag’ (make love not war), zoals de EU dat nu lijkt te doen, komen we er niet. De wereld is immers een stuk onveiliger geworden en dat vraagt om doortastend optreden.