Superioriteitsgedrag

30 augustus 2015. In het FD was dit weekend een artikel te lezen waarin een boekauteur zich geschokt toonde over een Nederlandse dame (Madelon Székely-Lulofs) die in 1946 blijk gaf van (een kennelijk op ras gebaseerde) superioriteit. Wellicht heeft deze auteur gelijk maar ook hier geldt: niet alles is zoals het lijkt.

Zie hieronder het artikel “De terugtocht uit Indië leidde, naast geweld en arrogantie, vooral tot taboes” en de bedoelde passage uit een voorlichtingsbrochure. Artikel FD

20150830_095811_1Als ik dit lees en in een historische context plaats, kan ik ook tot een andere conclusie komen. Namelijk dat het hier niet noodzakelijkerwijs gaat om racistisch superioriteitsgedrag, maar eerder blijk wordt gegeven van een uit klassenbewustzijn voortkomend superioriteitsgevoel.

Men moet namelijk bedenken dat voor de Tweede Wereldoorlog een groot deel van de kolonialen stamde uit families die ook in Nederland al een zekere welvaart kenden en die gewend waren om met bedienden om te gaan. In die kringen was het superioriteitsgedrag ten opzichte van hun (blanke) bedienden iets vanzelfsprekends. Dit hoorde nu eenmaal bij de klassenmaatschappij en het is dan ook niet verwonderlijk dat de gegoede klasse zichzelf steevast aanduidde als de “betere klasse”.

Na de oorlog stuurde Nederland hals over kop een hele nieuwe lichting bestuursambtenaren en hogere militairen met hun vrouwen naar Indië. Deze kwamen niet per se uit gegoede families en zodoende kan het zijn dat Székely-Lulofs zich geroepen voelde om uitleg te geven over de “juiste” omgang met bedienden (of wellicht zat ze gewoon krap bij kas een heeft ze hiermee een betaald project bedacht). Ook al ken ik de brochure verder niet, het lijkt mij heel goed mogelijk dat het geëtaleerde superioriteitsgedrag dus niet racistisch is maar eerder het typische gedrag van een gegoede burger in de klassenmaatschappij. Deze stelling wordt volgens mij nog eens onderbouwd als we weten dat de rijke Javaanse (vorsten)families in die tijd hetzelfde superioriteitsgedrag vertoonden ten opzichte van hun bedienden en daarbij zal er al helemaal geen sprake zijn geweest van racisme.

Het hiervoor staande geeft aan dat historische teksten alleen maar goed begrepen kunnen worden als de lezer ook kennis heeft van de mentaliteit van een bepaalde periode. Het ontbreken hiervan zal snel leiden tot een oppervlakkige, tendentieuze en eenzijdige conclusie / analyse van een verhaal. En het ironische hieraan is dat dit weer wat zegt over ons superioriteitsgevoel ten opzichte van mensen die destijds in de desbetreffende historische setting rond stapten.

Wie nog wat meer wil weten over Madelon Székely-Lulofs kan hier terecht: https://nl.wikipedia.org/wiki/Madelon_Sz%C3%A9kely-Lulofs

Haar bekendste boek “Rubber”is in de jaren dertig verfilmd. Een presentatie over deze film kunt u vinden op School-tv:  http://www.schooltv.nl/video/madelon-szekely-lulofs-rubber-1931/ En in mijn boek “Dodelijke Boslucht” kunt u meer lezen over het in onze politiek-correcte ogen stuitende superioriteitsgedrag van de “betere klasse”, dat zelfs tot in de jaren zestig van de twintigste eeuw gretig werd toegepast.