Overpeinzingen over de laatste Sjah

image-2017-01-06
Keizerin Farah Diba van Iran, initiator van het Museum of Comptemporary Art in Teheran, bron: Wikipedia

5 januari 2017. Dankzij Blendle stuitte ik op dit Volkskrant artikel. Het gaat over de fabelachtige kunstcollectie van keizerin Farah Diba van Iran, die in de kelder van het Museum of Contemporary Art van Teheran een sluimerend bestaan leidt. In het artikel komt een neef van de keizerin aan het woord, die in Spanje in ballingschap woont. Hij was de eerste directeur van het museum en hij vertelt graag over zijn ervaringen.

De vieze vinger van de keizer
Het krantenartikel doet mij denken aan een documentaire over de opening van het museum, een documentaire die alles in zich heeft: schoonheid (de kunstwerken en de keizerin), een boeiend verhaal (de manier waarop het idee van een museum werkelijkheid werd en hoe de collectie werd verworven) en ten slotte de tragikomische elementen die in de film voorkomen. Dit laatste wordt vooral vormgegeven door de Sjah (keizer) van Iran. De man moet in die tijd al de hete adem van de Iraanse revolutie in zijn nek hebben gevoeld. In de film loopt hij rond met een duidelijk zichtbare mengeling van verwondering en subtiele tegenzin. De tegenzin komt vooral naar boven als de Sjah onbedoeld zijn keizerlijke vinger doopt in een oliepoel – een kunstwerk van de Japanse kunstenaar Noriyuki Haraguchi – en daarbij een vies gezicht trekt, als hij merkt dat er aardolie aan zijn vinger zit. Het is mijn gissing dat hij het staaltje conceptuele kunst maar niets vindt. Hoe ironisch, want de keizerlijke macht stoelde nu juist op de olierijkdom van Iran. Zie hier een link waarop een oliepoel van Noriyuki te zien is.

Onvindbare documentaire
Ik zou de betreffende documentaire graag nog eens willen zien en ik heb het hele ‘internetse’ stad en land er naar afgezocht, maar ik tref hem nergens aan. Hij zal vast veilig zijn opgeborgen in een filmopslag en als geïnteresseerde moet je dan maar afwachten tot het de rechthebbende behaagt om de documentaire nog eens te vertonen. Een bekend probleem van het auteursrecht, als het gaat om films en foto’s. Zo ken ik meer prachtige documentaires, die ik waarschijnlijk nooit meer zal kunnen zien. Het is alsof je weet dat het boek ‘Oorlog & Vrede’ van Tolstoj een weergaloos goed boek is, maar dat het enige exemplaar weggeborgen is in een onbereikbare privébibliotheek, die alleen toegankelijk is als het de eigenaar toestaat.

image-2017-01-063
Het Morvarid Paleis, gebouwd door de zus van de Sjah, bron: Ararat-Tehran, Wikipedia

Ruimteschip als paleis
Maar terug naar het artikel van Volkskrant journalist Rutger Pontzen. In het stuk duikt dus een neef van Farah Diba op. Dit bracht mij ertoe om op internet op zoek te gaan naar meer leden van de keizerlijke familie. Zover ik kon nagaan,  zijn ze bijna allemaal ontkomen aan de revolutie. Enigszins macaber is een vermelding dat zelfs het lijk van de vader van de Sjah (die overleden was in 1944) per vliegtuig richting ballingschap werd meegetorst. En dat was maar goed ook want zijn mausoleum is tot grond toe afgebroken door een fanatieke revolutionaire demontageploeg. Ook interessant vind ik een zus van de Sjah die in een futuristisch paleis woonde, dat op foto’s meer lijkt op een ruimteschip dan een koninklijk verblijf. Het is me al vaker opgevallen dat het Iraanse koningshuis wat weg had van de comicstrip Trigië: een prachtvolle Romeinse levensstijl gecombineerd met ultramoderne uitspattingen. Zie voor alle familieleden op een kluitje dit YouTube filmpje van het verjaardagsfeest van de kroonprins.

image-2017-01-062
Graf van de Sjah Mohammad Reza Pahlavi, bron: Ahmad Badr, Wikipedia

Keizerlijk lichaam voorlopig in veiligheid
En hoe liep het af met de door zovelen (al dan niet terecht) gehate Sjah? Hij stierf ruim een jaar na zijn onkeizerlijke aftocht en ligt begraven in de Al Rifa’i Moskee in Caïro, te midden van overleden Egyptische koningen en koninginnen. Hij zal daar met rust worden gelaten, zolang het stabiel blijft in Egypte. Over dat laatste heb ik geen goed gevoel…