‘O die brute Russen’

25 december 2015. Ondanks mijn boek – De week van de adelaar- niet zo heel jong meer is (januari 2013), ontdekte ik pas deze week een eveneens niet zo heel jonge recensie (19 juli 2014). Dit in verband met de uitgave van het boek als luisterboek. De totaalscore was 3,5 sterren van de te vergeven 5 sterren. Niet slecht eigenlijk.

Het stereotype van de hardvochtige Rus (bron: oude ansichtkaart)

De meeste constateringen over het boek klonken mij bekend in de oren. Ik was ze ook tegengekomen in sommige andere recensies. Nieuw was, dat ik, volgens de recensent werk met ‘het cliché van de meedogenloze Rus’. Best een opmerkelijke uitspraak, twee dagen na het neerhalen van vlucht MH17 door – zo lijkt het – roekeloos handelen van Russen. Ik vraag me nu af wat de recensent erger vindt. Het gebruik van een kennelijk cliché (een literaire zonde) of dat ik gebruik maak van een stereotype Rus en de daarbij behorende vermeende politieke incorrectheid.

Ik begin met het eerste. Ik ben het ermee eens dat een schrijver van romans clichés dient te vermijden. Maar ‘de week van de adelaar’ is een (spionage)thriller. En hierbij gelden (deels) andere schrijverswetten. Het bekendste voorbeeld is James Bond (dat we vooral kennen als film maar gebaseerd is op een boek), waarbij het verhaal juist bol staat van de clichés. Telkens weer kaarten filmcritici dit aan (zie onder meer: http://www.wow247.co.uk/2015/02/02/worst-spy-movie-cliches/) maar de marketingmachinerie achter de filmmakers zal zich er niets van aantrekken. De reden hiervan is simpel. Voor de liefhebbers van dit genre is het cliché elke keer weer een feest van herkenning. Of zoals zelfs een filmcriticus moest toegeven: ‘You can get away with clichéd themes and recycled plots if you’ve got charm, though’. En zolang de schrijversgemeenschap krampachtig ieder spoortje cliché probeert te vermijden, kan het juist verfrissend zijn om (af en toe) een cliché te gebruiken.

Friendly Russian
Hij bestaat echt ;): de vriendelijke Rus (bron: oude ansichtkaart)

Nu dan die – al dan niet vermeende – Russische meedogenloosheid. Voorop staat dat Ieder cliché stoelt op een waarheid die waarschijnlijk te vaak is voorgekomen. Overigens verschijnen er regelmatig Russen in mijn boeken (zie ook deze blog) , maar blijkbaar valt de recensent vooral de ‘brute Russen’ op. Als hij mijn overige boeken niet heeft gelezen, kan hij daar niets aan doen. Maar daarmee mist hij wel de voorhanden karaktertrekken die ik verwerk in de diverse Russische personages. Zo zijn er liefdevolle, geciviliseerde, vrolijke, aimabele, irritante enzovoorts Russen te ontdekken (zie naast ‘De week van de adelaar‘ ook ‘De Verborgen Schaduw’, ‘Wlass en het goud van Irina’ en ‘Dodelijke Boslucht’). En mocht het inderdaad zo zijn dat er meer ‘bruutheid’ bij Russen voorkomt dan bij een gemiddelde West-Europeaan, dan zou dat terug te voeren kunnen zijn tot de grimmige episodes in de geschiedenis die de Russen hebben meegemaakt. Zoiets vindt zijn weerslag in de mentaliteit: beginnend bij de langdurige (brute) Mongoolse bezetting (zie over het vernietigend effect: https://en.wikipedia.org/wiki/Destruction_under_the_Mongol_Empire) en eindigend met het radicale en perfide communisme tot aan de dood van Stalin (1953).

Tenslotte nog dit, in een wereld waarbij alles op drift lijkt te raken, geven de dingen die je kent houvast en geborgenheid. Wellicht wordt er in deze tijd meer verlangd naar clichés, naar meer feesten van de herkenning. Maar oké, als ik een keer een echte roman schrijf, zal ik het advies van de recensent meenemen – en dan vooral omdat ik het toch al van plan was 😉

O ja, ik zou het bijna vergeten. Hierbij nog de link naar de recensiepagina van de luisterboeken: https://catalogus.aangepastlezen.nl/resultaten/detailpagina/bookratings/userreviews?reviewer=4731&Boeknummer=a440619