Europa aan de scheidslijn

15 november 2015. Er kondigt zich een wending in Europa aan die wel eens vergelijkbaar zou kunnen zijn met 1945 of 1918. Sinds de aanslagen in Parijs weerklinkt steeds luider de vraag of de huidige politieke klasse de uitdagingen waar wij voor staan wel aan kan. De gerenommeerde Duitse krant ‘Frankfurter Allgemeine Zeitung’ (doorgaans afgekort tot FAZ en vergelijkbaar met NRC Handelsblad) suggereert zelfs in een vernietigende laatste zin van een recent artikel dat bondskanselier Merkel niet de juiste persoon is om leiding te geven aan Duitsland. Letterlijk staat daar: ‘De Duitsers hebben niets tegen een vriendelijk gezicht aan het hoofd van hun regering. Maar in zulke tijden willen en moeten ze een ander gezicht zien: een hard gezicht.‘

Dit zegt genoeg. En het geeft het gevoel weer dat onder steeds meer mensen leeft: ‘De politieke klasse vindt het strikt naleven van de mensenrechten en de verdragen van de VN belangrijker dan de veiligheid van zijn burgers.’ Onze leiders zijn in deze waarden gedrild en daarmee is het een deel geworden van hun innerlijke overtuiging en karakter. Mevrouw Merkel is het meest uitgesproken exponent van dit verschijnsel. Dit kwam vooral tot uiting toen ze met een extatische gezichtsuitdrukking de poorten voor de binnenstromende vluchtelingen wagenwijd opende – want mensenrechten. We willen niet militair ingrijpen in Libië en Syrië (om zo de voort etterende burgeroorlogen en de oncontroleerbare mensenstromen in te dammen), want (dreigend) veto in de VN veiligheidsraad. Een kennis van mij verwoordde het kernachtig: ‘Europa vernietigt zichzelf door de mensenrechten zo strikt na te leven.’ In eerste instantie beschouwde ik dit als een groteske opmerking want mensenrechten kunnen toch nooit te strikt worden nageleefd? Maar sinds de recente aanslagen in Parijs raak ik ook bevangen door een groeiend onbehagen: zijn wij wel goed bezig?

Zijn wij wel goed bezig ten overstaan van het onheil? De FAZ stelt: ‘In het Midden Oosten is een monster groot geworden, dat zijn tentakels om de hele wereld strengelt. […]. Het draagt wisselende namen. Maar zijn aard blijft hetzelfde: het is de vijand van de levenswijze en de politieke constellatie van het Westen – wat het haat en wil vernietigen.’ En verder wordt er gesteld dat wij in het Westen terecht idealen koesteren zoals vrijheid, gelijkheid en solidariteit (met de armen en vervolgden). Maar zo stelt de FAZ: ‘…nog een vierde waarde hoort erbij, zonder welke de andere waarden niets voorstellen: [het gevoel van] veiligheid.‘ En het gevoel van veiligheid is hetgeen de Europese burger meer en meer ontglipt, vanwege de terroristische aanslagen en ook vanwege de schijnbaar niet te stuiten toestroom van migranten die dwars door de EU buitengrenzen heen breekt. Wie het hele artikel van de FAZ redacteur wil lezen (‘Im Weltkrieg‘) verwijs ik naar: http://www.faz.net/aktuell/politik/terror-in-paris/der-kampf-gegen-den-terror-kann-auch-fuer-deutschland-noch-folgen-haben-13913127.html?printPagedArticle=true#pageIndex_2

De vraag is nu, is de politieke klasse in staat om over zijn eigen schaduw heen te springen en het ‘harde gezicht’ te tonen? En wat houdt dit harde gezicht in? Ik denk hierbij aan de lessen die de geschiedenis ons probeert te leren maar die wij door de voortgaande aftakeling van onze algemene ontwikkeling steeds moeilijker weten op te dissen.

Een voorbeeld daarvan is het samen optrekken van Westerse landen met hun aartsvijand Stalin om de nog grotere aartsvijand Hitler te verslaan. Naar de huidige situatie vertaald, valt te denken aan een veel intensiever optrekken met Putin en Assad. Er zou overwogen kunnen worden om het territorium van Syrië met Europese troepen binnen te trekken, desnoods zonder een VN mandaat. Diverse geopolitieke problemen zouden in een keer kunnen worden aangepakt: IS bestrijden, safe havens voor vluchtelingen inrichten, tezamen met het opzetten van speciale economische zones en wellicht zelfs Syrië opdelen in een sjiitisch en soennitisch gedeelte. Tenslotte zal het wisselgeld voor Putin neerkomen op het accepteren van de annexatie van de Krim en een referendum in de oostelijke Oekraïne om de bewoners te laten beslissen of ze zich wel / niet willen aansluiten bij Rusland. Het zal allemaal gepaard gaan met soevereiniteitsschendingen en wellicht zelfs met schendingen van de mensenrechten – want oorlog. Het einddoel, vrede en veiligheid in het Midden Oosten en Europa zou deze (hopelijk tijdelijke en controleerbare) terugval in oude tijden kunnen doen heiligen. In ieder geval lijkt het mij beter dan het potentiële alternatief: toenemende ontwrichting van Europa en een voortdurend en massaal bloedvergieten in het Midden Oosten.

United we stand
‘Zonder commentaar’, bron: antieke ansichtkaart