De countdown: moord op Raspoetin

Grigory Raspoetin, bron: Imperial War Museum via Wikipedia

13 december 2016. De countdown is begonnen. Nog een paar weken en dan is het precies honderd jaar geleden dat zich een van de grootste rampen voor Europa voltrok: de Russische Revolutie. Je zou kunnen stellen dat op 30 december 1916, met de moord op de zogenaamde wondergenezer Raspoetin de revolutionaire vonk  oversloeg.

Raspoetin was een protegé van de keizerlijke familie. Door de moord bleek dat het Russische establishment openlijk in opstand kwam tegen de tsaar en het eeuwenoude tsarisme. Dit establishment werd vertegenwoordigd door prins Felix Joesoepov, een telg uit een van de rijkste families en nota bene getrouwd met een nicht van de tsaar. Voor een geënsceneerd feestje lokte hij Raspoetin naar zijn paleis en vermoordde hem. Het is haast een wetmatigheid: als de elite zichzelf te lijf gaat, als verraad bij wijze van spreken in het centrum van de macht wordt gepleegd en als de steunpilaren van de heerser zich aansluiten bij een aanzwellende opstand, dan is een regime ten dode opgeschreven.

Prins Joesoepov en zijn vrouw prinses Irina, bron: Wikipedia

De gruwelijke details van de moord op Raspoetin zijn genoegzaam beschreven. Op Wikipedia is hiervan een uitvoerig verslag te lezen, overigens ontdaan van zijn de mystieke en broodje-aap elementen. Al voor de moord takelde de vermolmde keizerlijke regering in een rap tempo en zienderogen af. Vanaf november 1916 werden er drie premiers versleten: eerst viel Stürmer, die werd opgevolgd door Trepov, waarna in december Golitsyn aantrad. Uiteindelijk barstte de bom en op 16 maart 1917 deed de tsaar troonsafstand. Daarmee was na meer dan driehonderd jaar een einde gekomen aan de heerschappij van de Romanovs. Enkele maanden later namen de meest radicale revolutionairen de macht over: de bolsjewieken.

Nog steeds zit het in veel westerse hoofden dat revoluties per definitie goed zijn en vooruitgang brengen. Maar er zijn vast niet veel mensen die de Russische Revolutie als een aanwinst voor de mensheid zien. Het was een gebeurtenis die volkomen buiten controle raakte, honderdduizenden het leven kostte en miljoenen ruïneerde. Van een land dat in 1914 een veelbelovende (economische) toekomst tegemoet ging, bleef slechts een schim over. Rusland bloedde leeg en jarenlang leek de bevolking volkomen gedemoraliseerd. De gevolgen strekten verder. Heel Europa zou de weerslag van de revolutie ondergaan. De angst voor de excessen van het bolsjewisme heeft menig Europeaan in de armen van het fascisme en nazisme gedreven. Ik durf zelfs de stelling aan, dat zonder de Russische Revolutie Hitler niet aan de macht was gekomen en dat daarmee wellicht de Tweede Wereldoorlog was voorkomen.


Overigens, veel minder bekend dan de moord, is een eerdere aanslag op Raspoetin in 1914.