Apocalyptische migratiestromen

23 augustus 2015. Het is een verontrustende gedachte maar het lijkt erop dat de huidige toestroom van migranten (vluchtelingen en gelukszoekers) nog maar het begin is. Het is echter de vraag of onze bestuurders zich een voorstelling kunnen maken van wat er nog allemaal op ons af kan komen. Ten overstaan van zowat één miljoen migranten die dit jaar naar het noordwesten van Europa trekken klinken frasen als “solidair zijn” en “humane benadering” wel heel hol. Er is daarom een snel en krachtig ingrijpen van bestuurders gevraagd in plaats van weifelachtige radeloosheid die we momenteel lijken te herkennen. Dit is des te dringender nu we niet weten wanneer de toestroom van migranten zal stoppen.

Zo is het een huiveringwekkende gedachte als het regime in Egypte implodeert en enkele Maghreb staten zoals Tunesië, Algerije en Marokko ook in elkaar zakken. Dan is het niet ondenkbaar dat er in één jaar meerdere miljoenen mensen richting Europa trekken – een welhaast apocalyptische toestroom. Solidariteit en humane opvang is daarmee onmogelijk. Samen met de Arabische Wereld zal Europa wegzakken in de chaos. Voor het zover is moet Europa eindelijk eens moed vatten en op korte termijn concrete stappen nemen. Het zal wel weer uitdraaien op een typisch Europees compromis maar dan hopelijk een sterk compromis dat zich ergens bevindt tussen het hermetisch afsluiten van fort Europa en het irreële idealisme van mevrouw Merkel (dat laatste versterkt alleen maar de aanzuigende werking).

Het zal een compromis moeten zijn waarbij degenen die Europa bereiken (en dat moet niet te makkelijk worden gemaakt) en in aanmerking komen voor een vluchtelingenstatus, sober maar fatsoenlijk worden opgevangen en verzorgd. Een tweede groep migranten zonder vluchtelingstatus (de zogeheten gelukszoekers) die – zonder dat het de teveel arbeidsmarkt belast – werk kunnen vinden, mogen tijdelijk blijven (bijvoorbeeld vier jaar). Na een dergelijke periode zal deze tweede groep onherroepelijk terug moeten gaan naar hun land van herkomst (bij voorkeur om hun eigen land verder op te bouwen). Met een dergelijke migrant zal een contract worden aangegaan waarin geregeld wordt dat er geen gezinshereniging kan plaatsvinden, dat hij geen langer verblijfsrecht verkrijgt dan overeengekomen, geen recht heeft op het verwerven van een uitkering (opgebouwde sociale rechten kunnen bij vertrek als vertrekpremie worden uitbetaald) en tenslotte geen aanspraak kan maken op een Europese nationaliteit (ook niet via een huwelijk). Tegelijkertijd zal met zijn herkomstland de afspraak worden gemaakt (via een verdrag) dat dit land altijd meewerkt aan het terugnemen van de migrant. Daarmee snijdt het mes aan twee kanten, het individu wordt geholpen en het ontwikkelingsland wordt aan transferinkomsten en mensen met werkervaring geholpen. Hiervoor zullen de nodige verdragen moeten worden aangepast – een uitdaging dus.

Wordt de toestroom van migranten echt te groot (en daarmee ontwrichtend) moet het mogelijk zijn om grote groepen migranten direct bij aankomst in Europa terug te sturen naar de regio van herkomst of een tijdelijk opvangland buiten Europa zonder dat deze migranten een beroep kunnen doen op asielopvang in Europa. Hiervoor zijn eveneens afspraken nodig met de regiolanden en is ook een verdragsaanpassing nodig. Hoe onwerkelijk dit ook mag klinken het is beter dan een rebellie onder het Europese kiezersvolk. Het gevolg is dan dat het politieke krachtenveld in Europa fundamenteel wijzigt (anti-immigratiepartijen zijn in staat om aan de macht te komen). Als dit laatste gebeurt zal Europa snel op confrontatiekoers komen met de herkomst- en doorgangslanden van de migranten. Een oorlogsdreiging is daarmee zeker niet uit te sluiten.